Schijnzelfstandigheid in de bouw: wat de zzp'er moet weten over de Wet DBA

De handhaving op schijnzelfstandigheid houdt de bouw stevig bezig. Sinds de Belastingdienst weer volledig controleert, zijn opdrachtgevers merkbaar voorzichtiger geworden met het inhuren van zelfstandigen. Werk je als zelfstandige voor aannemers of opdrachtgevers, dan is het goed om te weten waar je staat. Want of je echt ondernemer bent of eigenlijk een verkapte werknemer, daar kijkt de fiscus scherp naar.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Van schijnzelfstandigheid is sprake als je op papier als zzp'er werkt, maar in de praktijk net zo goed in loondienst had kunnen zijn. Je doet dan hetzelfde werk als een werknemer, onder dezelfde aansturing, maar zonder de bescherming en de premies die bij een dienstverband horen. De Belastingdienst kijkt niet naar het etiket op je contract, maar naar hoe de samenwerking er in werkelijkheid uitziet.

Waar de Belastingdienst naar kijkt

Een paar vragen bepalen het beeld. Werk je voor meerdere opdrachtgevers of hang je aan één partij? Bepaal je zelf hoe en wanneer je het werk doet, of word je aangestuurd als een werknemer? Gebruik je eigen gereedschap en je eigen bus? En loop je echt ondernemersrisico, bijvoorbeeld doordat je herstelwerk op eigen kosten doet? Ook telt mee of jij en je werk onderdeel zijn geworden van de organisatie van de opdrachtgever, bijvoorbeeld doordat je meedraait in het team alsof je personeel bent: dat wijst richting een dienstverband, ook als je officieel zzp'er bent. Hoe meer je je als zelfstandige ondernemer gedraagt, hoe steviger je staat. Een afspraak waarbij je een resultaat oplevert wijst richting ondernemerschap. Een afspraak waarbij je vooral uren levert onder leiding, ingebed in het bedrijf van de opdrachtgever, wijst richting dienstverband. Bespreek bij twijfel je concrete situatie met je boekhouder of een jurist.

Handhaving in 2026

De regels rond de Wet DBA zijn jarenlang niet gehandhaafd, maar dat is veranderd. Op 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven: sinds die datum kan de Belastingdienst weer volledig controleren op schijnzelfstandigheid. Wordt schijnzelfstandigheid vastgesteld, dan kan een correctieverplichting en een naheffingsaanslag loonheffingen volgen, in beginsel niet verder terug dan 1 januari 2025. Verzuimboetes legt de Belastingdienst ook in 2026 nog niet op, maar bij opzet of grove schuld is sinds 1 januari 2026 wel een vergrijpboete mogelijk. Voor opdrachtgevers is dat reden om voorzichtiger te zijn met het inhuren van zzp'ers, wat de hele keten raakt. Controleer bij twijfel over jouw situatie de actuele regels bij de Belastingdienst of bespreek dit met je boekhouder.

Wat dit voor de bouw betekent

De bouw leunt zwaar op zelfstandigen, dus de gevolgen zijn hier groot. Sommige aannemers durven minder makkelijk in te huren en lange klussen bij één opdrachtgever worden kritischer bekeken. Als zzp'er kun je daar wat tegenover zetten door te zorgen dat je echt als ondernemer werkt: meerdere opdrachtgevers, je eigen materiaal, een eigen aansprakelijkheidsverzekering en een nette administratie die je uren onderbouwt. Begin je net, dan hoort dit bij de basis van zzp'er worden in de bouw.

De modelovereenkomst

Een modelovereenkomst kan helpen om de afspraken goed vast te leggen, maar het is geen garantie. Sinds september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer en verlengt hij bestaande goedkeuringen niet. Goedkeuringen die toen liepen worden in beginsel geëerbiedigd tot eind 2029, maar ook dan geldt: de Belastingdienst kijkt naar hoe de samenwerking in de praktijk verloopt, niet alleen naar het papier. Wijkt de praktijk af van wat in de modelovereenkomst staat, dan biedt die geen bescherming. Zorg dat wat je afspreekt ook is wat je doet, en controleer bij twijfel of jouw modelovereenkomst nog geldig is.

Hoe Klusinzicht hierbij helpt

Echt ondernemerschap laat zich zien in je cijfers. Klusinzicht geeft je per klus en per opdrachtgever inzicht in je omzet en je marge, en houdt je facturen en uren overzichtelijk bij elkaar. Daarmee laat je zwart-op-wit zien dat je voor meerdere klanten werkt, eigen risico draagt en je zaak als ondernemer runt.